Chuyện những người có “duyên phận” với vàng

08:10 | 18/02/2021

Nghề kim hoàn trước đây là nghề đứng đầu trong bách nghệ và không phải dành cho mọi người. Vàng bạc là thứ của cải và trang sức có giá trị bậc nhất mà xưa kia chỉ giới thượng lưu, vương tôn, gia đình đại phú gia… mới có.

Do khách hàng là người giàu sang nên nghề thợ vàng vì thế cũng là nghề danh giá. Trải qua năm tháng nghề danh giá này ngày càng khẳng định vị thế qua những tác phẩm được tạo ra từ đôi bàn tay điêu luyện của các nghệ nhân.

Người truyền lửa cho nghề kim hoàn xứ Huế

Nghề kim hoàn ngoài hai kỹ thuật phổ biến và tương đối dễ làm là “trơn” và “chạm”, thì “đậu” là ngón nghề tuyệt chiêu mà ở Việt Nam hiện chỉ còn mỗi nghệ nhân Trần Hữu Nhơn nắm giữ. Nghệ nhân Trần Hữu Nhơn, không phải là hậu duệ chính thống của nghề kim hoàn. Ông mồ côi cha lúc lên 4 tuổi được mẹ gửi sang ở với cậu ruột là Hoàng Tấn Ích ở làng Minh Hương (nay là xã Hương Vinh, huyện Hương Trà, Thừa Thiên – Huế). Người cậu này chính là hậu duệ của gia tộc họ Huỳnh (họ Hoàng) nổi tiếng với nghề kim hoàn xứ Huế. Cũng nhờ mối duyên này nên một người cháu “ngoại tộc” như ông mới được học nghề kim hoàn.

Nghệ nhân Trần Hữu Nhơn

Khi đã biết các kỹ thuật, ông Nhơn xin cậu cho đến làm việc ở tiệm vàng Vĩnh Mậu vừa làm vừa học để nâng cao tay nghề. Ở Huế thời đó có ba hiệu vàng nổi tiếng là An Phú, Vĩnh Hòa và Vĩnh Mậu tập trung hàng chục thợ giỏi làm việc. Với sự thông minh lại cần cù chịu khó, ông Trần Hữu Nhơn được truyền dạy những kỹ thuật khó của nghề thợ vàng, trong đó có “đậu” – một kỹ thuật đỉnh cao chỉ có những người thợ giỏi mới làm được.

Ông Nhơn cho biết, nghề kim hoàn có tất cả ba kỹ thuật cơ bản gồm: trơn, chạm và đậu. Trơn là kỹ thuật tạo hình cơ bản mà người thợ nào cũng làm được. Chạm là dùng vật nhọn để khắc vẽ lên sản phẩm. Đậu là kỹ thuật thủ công kéo kim loại ra từng sợi nhỏ để làm một tác phẩm, kỹ thuật này đã gần như bị thất truyền, ở Huế hiện chỉ còn mình ông làm được… Khi tay nghề đã vững, ông xin ra riêng và lập nên hiệu vàng Vĩnh Long. Bằng tay nghề giỏi, làm ăn uy tín, ông đã gây dựng Vĩnh Long thành thương hiệu vàng bạc lớn ở Huế.

Năm 2007, khi thành phố Huế chọn 3 nghề kim hoàn, đúc đồng và điêu khắc để tôn vinh trong Festival nghề truyền thống Huế, ông Nhơn đã tham gia sự kiện với tác phẩm bức tượng Phật bà Quán Thế Âm bằng kỹ thuật “đậu”. Ông nói: “Tôi làm tác phẩm này để nhắc nhở mọi người rằng trong nghề kim hoàn còn có ngón nghề “đậu” rất độc đáo mà bây chừ chẳng còn ai theo đuổi nữa”. Ròng rã hai tháng trời chỉ bằng hai tay mà không có một chút máy móc nào giúp sức, bức tượng Phật bà Quán Thế Âm đã hoàn thành. Bức tượng được làm từ 6 lạng bạc “đậu” trên mặt kính có thể nhìn thấy từ cả hai mặt. Khi trưng bày tại Festival làng nghề, nhiều người đã ngỏ ý muốn “thỉnh” bức tượng nhưng ông cương quyết không bán.

“Trước đây, nghề kim hoàn chỉ truyền cho người trong họ tộc, sau khi thực hiện hoài bão của tổ sư Cao Đình Bộ, nghề đã được truyền bá rộng rãi và phát triển, không chỉ trong nước mà còn ở nước ngoài. Nghề kim hoàn vì thế cũng chẳng có gì bí truyền ngoài bí quyết nghề nghiệp là chữ tín với khách hàng. Một người thợ giỏi ngoài năng khiếu, sự khéo tay, quan trọng nhất là đức tính chịu khó kiên trì rèn luyện. Ngày nay hàng thủ công mỹ nghệ được sản xuất bằng công nghệ hiện đại nên không còn nhiều người đi sâu theo nghề như trước nữa. Thợ giỏi vì thế vắng hẳn đi”, ông Nhơn bày tỏ nỗi lòng.

Hiện gia đình ông có hai người con trai đang nối nghiệp cha, nhưng kỹ thuật “đậu” vẫn chưa thể làm được. Nghệ nhân Trần Hữu Nhơn đang dành thời gian cuối đời để truyền lại kỹ thuật này cho con, bởi như ông nói: “Lỡ mai mốt, đời người vô thường, tôi nhắm mắt, kỹ thuật này thất truyền thì tiếc vô cùng”.

Yêu vàng… bạc mái đầu xanh!

Trong giới chế tác kim hoàn đá quý TPHCM, nhắc đến nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc, anh em trong nghề ai cũng nể phục bởi sự sáng tạo và tỉ mỉ để làm ra những sản phẩm trang sức độc đáo. Từ những cống hiến không ngừng nghỉ phát triển nghề kim hoàn mỹ nghệ mà ông vinh dự Bộ Công thương trao tặng danh hiệu nghệ nhân ưu tú.

Nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc

Nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc sinh năm 1962, từng học chuyên ngành kinh tế. Năm 1989, ông từ Đà Nẵng vào TPHCM và bắt đầu vừa học vừa làm nghề kim hoàn. Mặc dù không được đào tạo qua trường lớp, nhưng bằng sự chuyên cần tự học, ông đã trở thành bậc thầy về thiết kế, tạo mẫu trang sức, mỹ nghệ với những tác phẩm mang hơi thở của cuộc sống để đời. “Những ngày đầu theo học nghề khó khăn, vất vả vì chỉ được gánh nước thổi lửa cả ngày cũng không được chạm tay tới miếng vàng, miếng bạc đã thôi thúc ông cố gắng để được người thầy tin tưởng, dạy bảo truyền nghề cho”, nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc chia sẻ.

Hơn 32 năm gắn bó với với nghề chế tác kim hoàn, nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc đã ứng dụng từ phương pháp thủ công đến công nghệ tiên tiến để tạo ra những sản phẩm mang thương hiệu “Huỳnh Kim Phúc”. Ông còn được biết đến là một chuyên gia có kỹ năng chế tác các sản phẩm trang sức như nhẫn, mặt, dây chuyền, lắc, vòng… có gắn đá cực kỳ tinh xảo và độc đáo. Bằng nhiệt huyết, lòng yêu nghề và sự ham học hỏi để phù hợp với thời cuộc, ông luôn luôn phổ cập kỹ thuật chuyên môn, chuyên ngành mỹ nghệ tiên tiến của các nước trên thế giới.

Qua đôi tay tài hoa của nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc mà những miếng bạc, vàng thô sơ trở thành tác phẩm tiêu biểu như Nắng xuân, Cảm xúc, Vươn xa, Nắng hạ, Rồng thiêng, Hoa hồng, Vươn cao, Nhịp sống, Cảm xúc 2, Diệu Hiền… Đặc biệt, tác phẩm Chiếc khăn của mẹ được chọn để trưng bày tại Di tích Lịch sử văn hóa Quốc gia Hội quán Lệ Châu, Đền thờ Tổ nghề kim hoàn TPHCM (quận 5, TPHCM).

Với kinh nghiệm của bản thân và gìn giữ truyền thống của nghề kim hoàn, năm 2004, nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc cùng các nghệ nhân biên soạn Bộ giáo trình với 10 bộ môn chuyên ngành nghề mỹ nghệ kim hoàn. Giáo trình này đã được áp dụng giảng dạy tại các trung tâm đào tạo nghề mỹ nghệ kim hoàn đá quý. Năm 2013, ông tiếp tục tham gia biên soạn Bộ tiêu chuẩn kỹ năng bậc thợ kim hoàn và được cho áp dụng trong việc kiểm tra, chứng nhận trình độ tay nghề, bậc thợ kim hoàn.

Nhận xét về tay nghề của đồng nghiệp, nghệ nhân Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ kim hoàn đá quý TPHCM nói rằng, “anh Huỳnh Kim Phúc là một nghệ nhân kim hoàn có kinh nghiệm chuyên sâu về thiết kế, tạo mẫu sản phẩm trang sức, mỹ nghệ với mẫu mã mới lạ, tạo phong cách khác biệt, kiểu dáng sinh động, độc đáo đáp ứng nhu cầu thị trường phù hợp thị hiếu người tiêu dùng và luôn được anh em trong nghề nể phục”.

Nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc luôn đặt sự uy tín, cái tâm và cả tâm hồn vào việc thiết kế, sáng tạo mẫu mã mới với chất lượng và độ tinh xảo cao. Ông yêu thích và tự nhận mình gắn bó với nghề kim hoàn như máu thịt. Mái đầu xanh chuyển màu bạc trắng cũng vì nhiều đêm ông thức trắng vật lộn với ý tưởng, phác thảo, thiết kế để tạo nên những tác phẩm nữ trang có hồn, đẹp tuyệt hảo cho đời./.

Minh Ngọc

Tags:
Bình chọn bài viết:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết liên quan