Di sản nghề muối ba khía của người dân Cà Mau

09:04 | 04/07/2021
Nghề ba khía muối là một trong những đặc sản đặc trưng của vùng đất mũi Cà Mau. Nghề “Muối ba khía” cũng đã được công nhận là nghề di sản cấp quốc gia.

Nghề muối ba khía có lịch sử gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng dân cư vùng Đất Mũi Cà Mau. Nghề được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Mặc dù, được biến tấu theo nhiều cách khác nhau những ba khía muối vẫn giữ được nét truyền thống và hương vị đặc trưng của địa phương.

Ba khía sống dưới tán rừng ngập mặn.

Hiện nay, nghề muối ba khía tập trung nhiều tại các huyện: Năm Căn, Đầm Dơi, Phú Tân,… Nổi tiếng nhất vẫn là ba khía muối Rạch Gốc, huyện Ngọc Hiển. Ngoài việc sử dụng ba khía muối trong bữa ăn hàng ngày, người làm nghề muối ba khía còn có được thu nhập, ổn định cuộc sống.

Theo người dân địa phương, con ba khía tại vùng đất thị trấn Rạch Gốc ngon là do nguồn thức ăn và điều kiện tự nhiên nơi đây tạo ra. Chị Nguyễn Hồng Đạm, hộ kinh doanh đã nhiều năm làm nghề muối ba khía chia sẻ: “Ba khía Rạch Gốc nổi tiếng là nhờ địa hình ở đây, như trời phú cho nó ngon. Các cây đước, cây mắm, phù sa ở đây là những thức ăn để tạo lên gạch có màu vàng. Ba khía ăn những thức ăn đặc biệt từ thiên nhiên nên nó ngon, ngọt và chắc”.

Ở vùng đất Ngọc Hiển, phù sa, dinh dưỡng trong đất dồi dào, tạo điều kiện cho cây mắm, cây đước phát triển. Đến mùa trái mắm, mùa lá đước rụng, con ba khía ăn vào sẽ cho gạch vàng ươm. Đây là điều mà chỉ con ba khía ở vùng đất Rạch Gốc (Ngọc Hiển) mới có.

Chất lượng ba khía muối nơi này cũng khó nơi nào sánh kịp. Những nghệ nhân vùng đất cực Nam của Tổ quốc luôn cẩn thận trong việc lựa từng con ba khía tươi, thịt chắc, rửa sạch rồi đem cho uống nước muối, để ráo, rồi cho vào khạp, lu, quậy nước muối trắng đổ vào. Tùy vào kỹ thuật của từng gia đình làm nghề mà cho ra con ba khía muối ngon, chất lượng, đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng trong cả nước.

Người dân địa phương truyền miệng rằng, cách nay nhiều năm, nguồn lợi ba khía rất phong phú. Đến mùa ba khía “hội” (khoảng tháng 7-9 âm lịch) bà con đi bắt ba khía chở bằng xuồng. Không tiêu thụ hết, bà con mới nghĩ ra cách muối ba khía để bảo quản được lâu hơn.

Ba khía muối đang là một đặc sản ẩm thực của tỉnh Cà Mau.

Sau nhiều năm, các công đoạn cơ bản để muối ba khía vẫn không thay đổi. Ngày trước, bà con đi bắt ba khía chở theo các lu nước muối pha sẵn, đến nơi ba khía “hội” chỉ cần gạt ba khía xuống xuồng, rửa sạch cho vào lu mang về. Sáng hôm sau lại vớt ra để ráo, quạy nước muối khác để muối lại và đậy thật kín để ăn dần.

Ngày nay, người dân hay các cơ sở kinh doanh ba khía sau khi rửa sạch ba khía sống, họ không muối ngay mà để khoảng thời gian để ba khía khát nước. Sau đó mới cho vào những lu nước muối đậm đặc pha sẵn, ba khía sẽ uống nước muối và chết. Bà con gọi đó là công đoạn “giết ba khía”. Đây là công đoạn rất quan trọng vì lượng nước muối ba khía uống vào sẽ giúp bảo quản ba khía được lâu hơn, mang lại vị đậm đà cho con ba khía.

Sau đó, ba khía được rửa rạch 1 lần nữa để ráo nước, rồi sắp theo từng lớp vào lu, khạp hoặc các keo, cho nước muối được lóng trong vào, họ gọi đó là công đoạn “muối ba khía”.

Ba khía muối không đủ độ mặn sẽ bị hỏng còn quá mặn sẽ không được thị trường ngày nay chấp nhận. Chính vì vậy, tuy các công đoạn muối ba khía khá đơn giản nhưng để muối được ba khía ngon không phải dễ. Ba khía muối để khoảng 1 tuần là có thể ăn được. Khi ăn, người dân sẽ trộn ướp với các loại gia vị gồm: chanh, tỏi, ớt, dứa, đường… ba khía muối sẽ bớt mặn và mùi vị sẽ thơm ngon hơn.

Ba khía muối đang được người dân thị trấn Rạch Gốc đưa ra thị trường với 2 sản phẩm là ba khía muối nguyên con và ba khía muối trộn sẵn. Sản phẩm ba khía muối của tỉnh Cà Mau rất được thực khách ưa chuộng, nguồn cung luôn không đủ cầu.

Ông La Quốc Khánh, Phó Chủ tịch Hội nông dân huyện Ngọc Hiển cho biết, nguồn lợi ba khía đang ngày càng suy giảm là một khó khăn rất cơ bản người làm nghề đang gặp. Cái cần hiện nay là làm sao có phương pháp nhân giống ba khía để bảo vệ được nguồn lợi. Qua đó, phát huy được nghề truyền thống nhiều đời nay của người dân địa phương.

“Ba khía phát triển trong môi trường tự nhiên nên người dân không chủ động được nguồn cung. Tùy vào điều kiện thời tiết mà bắt được nhiều ít. Bởi vậy, các cơ sở làm ba khía ngại cùng cơ quan chức năng xây dựng thương hiệu cho ba khía. Tuy nhiên, thực tế khi có giấy tờ chứng nhận, được ký hợp đồng thì họ cũng không đáp ứng được nhu cầu của thị trường”, ông  Khánh cho biết.

Nguồn lợi ba khía của tỉnh Cà Mau đang suy giảm.

Ông Trần Hiếu Hùng, Giám đốc Sở VHTT&DL Cà Mau cho biết, theo quy hoạch, trong những năm sắp tới, Cà Mau sẽ có 1.000 hộ làm nghề Ba khía muối, thu hút hàng vạn lao động tại chỗ, mỗi năm cung cấp cho thị trường khoảng 10 tấn sản phẩm. Đồng thời, để nghề này phát triển bền vững, chính quyền địa phương đã chỉ đạo tiến hành thành lập các tổ hợp tác sản xuất, tiến tới thành lập hợp tác xã sản xuất ba khía.

Tháng 7/2020, Sở VHTT&DL Cà Mau đã phối hợp với UBND huyện Ngọc Hiển tổ chức lễ công bố danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống: Nghề muối ba khía. Từ đó, sản phẩm muối ba khía càng được nhiều người biết đến.

Việc công nhận nghề muối ba khía là di sản văn hóa phi vật thể có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ có giá trị gắn kết cộng đồng, tương thân tương ái mà còn tạo được công ăn việc làm, phát triển kinh tế cho người dân huyện Ngọc Hiển. Đồng thời, đóng góp vào sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương và là niềm tự hào của người dân vùng Đất Mũi – Ngọc Hiển.

H.Ninh

 

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết liên quan