Năm nay không giỗ Chạp họ

17:46 | 03/02/2021

Gần ngày Chạp họ, gọi điện về quê tôi được bác trưởng trong nhà bảo, Covid lại bùng phát nên dù trong tỉnh không có ca nào ông Trưởng họ vẫn quyết định năm nay không làm giỗ Chạp nữa, các gia đình tự đi tảo mộ theo cành nhà mình. Được biết, các họ khác ở trong xã đều quyết định như vậy.

Một người con dâu của họ Dương nhận phần thưởng khi đỗ tiến sĩ.

Thoáng chút buồn nhưng thiết nghĩ, đó là một quyết định đúng, thể hiện tính trách nhiệm, vì cộng đồng của những thành viên thuộc tổ chức theo huyết thống dòng họ đang ngày càng có ảnh hưởng ở các vùng nông thôn.

Các dòng họ ở Việt Nam thường tổ chức giỗ Chạp vào những ngày gần Tết Nguyên đán. Ngày giỗ Chạp tụ tập rất đông các thế hệ của một họ ở vùng nào đó. Sức hút tâm linh của hình thức tụ hội truyền thống này đến độ không chỉ những người làm ăn, sinh sống xa quê ở trong nước mà cả nhiều người lập nghiệp ở nước ngoài, vào ngày đầu Tiết Xuân giỗ Chạp họ này đều nôn nao muốn về với cội nguồn dòng tộc.

Vào ngày ấy, sau một năm bươn chải kiếm sống với đủ cung bậc thành bại, vui buồn; vái cầu đủ Trời Phật, miếu mạo nơi bôn ba đất khách, nay những con người thuộc một dòng họ cụ thể này quay đầu về với tổ tiên của dòng tộc, hâm nóng lại quan hệ máu mủ và sau khi đóng góp phần nhỏ theo quy định theo suất đinh ai cũng cầu mong được các bậc tiên tổ phù hộ độ trì.

Hiện nay, ở các vùng quê và nhiều nơi thuộc thành phố, do điều kiện kinh tế khấm khá, quan hệ xã hội rộng mở nên nhu cầu thiết lập các loại hình tổ chức dân sự, trong đó có dòng họ ngày càng tăng. Mỗi tổ chức ra đời đều có tôn chỉ, mục đích hoạt động riêng. Với tổ chức theo dòng họ, họ “bé, nghèo” thì chỉ quẩn quanh trong xã, huyện; họ “to, giàu”thì khuếch trương đình đám cả tỉnh, cả nước.

Tuỳ theo quy mô mà mỗi họ ở mỗi vùng định ra các việc phải làm trong năm và dài hơi nhưng tựu trung vẫn nhắm tới một số lợi ích chính: củng cố, duy trì quan hệ anh em huyết thống; giúp đỡ nhau trong cuộc sống, đặc biệt là người trẻ lập nghiệp, con trẻ học hành, người già ốm đau; bảo ban nhau luôn giữ gìn danh thơm tiên tổ và động viên người sau luôn cố gắng để dòng họ mình “sánh vai” với các dòng họ khác trong xã hội.

Để một dòng họ có thể làm được những điều tốt đẹp này, thực tế cho thấy, sự tham gia, đóng góp của một số cá nhân trong dòng họ vừa có tấm lòng hào hiệp vừa có tiền là vô cùng quan trọng. Cách đây mấy năm, dư luận ồn ào trái chiều về việc “đại gia” Dương Công Minh ưu tiên tuyển dụng người họ Dương vào làm việc tại Ngân hàng Liên Việt-LienvietPost Bank. Nhiều ý kiến đánh giá theo hướng tiêu cực. Nhưng là người trong dòng họ, biết những đóng góp của ông Minh đối với dòng tộc, hiểu cách ông giúp người trong họ là tạo việc làm chứ không làm từ thiện; chứng kiến trong gia đình (mặc dù ở khác tỉnh quê ông Minh) có người già, em nhỏ được thụ hưởng các lợi ích mà ông tạo dựng, tôi cho rằng, ông chủ họ Dương của Liên Việt Ngân hàng có quyền làm việc đó.

Cứ khi Tết về, đón năm mới, hàng nghìn cụ già họ Dương khắp nơi lại có quà; vào mỗi mùa tuyển sinh đại học, những cháu họ Dương đỗ thủ khoa, á khoa đều nhận hàng chục triệu đồng tiền thưởng. Sự tiên phong khuyến học của ông đối với họ Dương cả nước đã kích thích các chi ở các địa phương cùng thực hiện chế độ khuyến học theo điều kiện của mình, tạo nên sự hưng phấn học hành trong dòng họ Dương ở khắp nơi.

Trong khi các tổ chức đoàn thể xã hội còn rất chật vật để “đổi mới hình thức, nội dung hoạt động”thì cách thức hoạt động của một dòng họ, như họ Dương và nhiều họ khác trong cả nước là rất đáng biểu dương và nhân rộng. Một dòng họ biết trồng người, chăm người ngay trong dòng tộc của mình thì đến ngày người của dòng họ trưởng thành, dòng họ ấy “hái quả” cũng là chuyện đương nhiên.

Ngày Chạp họ giống như một buổi tổng kết cuối năm. Sau lễ sửa sang các ngôi mộ, con cháu tụ họp về gia đình ông Trưởng họ hoặc ai đó trong họ. Trước khi ngồi vào mâm cỗ, cả họ ngồi ôn lại những việc đã làm được, chưa làm được trong năm, công khai các khoản thu chi và bàn bạc công việc năm tới.

Xét ở góc độ xã hội học, đây là hình thức sinh hoạt cộng đồng có ý nghĩa rất thiết thực. Ai trong họ đang khó khăn cần giúp đỡ, giúp cách nào; cháu nào học hành cần được khen, cháu nào có biểu hiện xấu trong nhà, trong họ cần để mắt tới… Cách đề cập nhẹ nhàng, cách bàn thảo là dân chủ và ý thức bảo vệ danh dự dòng họ được đề cao. Đây là những yếu tố khiến cho hình thức sinh hoạt theo dòng họ có ích đối với cộng đồng, xã hội, đất nước.

Nếu loại bớt được tính ganh đua “gà tức nhau tiếng gáy” thể hiện ở một vài dòng họ trong việc xây nhà thờ tổ, xây mộ thì ngày Chạp họ nói riêng, các sinh hoạt dòng họ nói chung thực sự đáng để con cháu muôn phương của từng dòng họ gắn bó, tụ hội về cùng nhau xây ước nguyện phấn đấu xây dựng dòng họ mình mạnh, dân tộc Việt Nam hùng cường.

 

Dương Minh Ngọc

Tags:
Bình chọn bài viết:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết liên quan