Thời trang bền vững – Giải pháp nào cho tương lai?

10:42 | 20/08/2021
Thời trang được ví như hơi thở của nền văn hóa. Nó cũng được xem như một cách giao tiếp phi ngôn ngữ của mỗi người. Và có lẽ chúng ta đã “vung tay quá trán” khi nghĩ rằng mình có toàn quyền quyết định với phong cách và cách tiêu xài của mình.

Chúng ta dễ dàng mua những thứ mình thích nhưng có lẽ sẽ không dùng. Mọi người cần thay đổi trong chính suy nghĩ và cách tiêu dùng của mình, chứ không phải chỉ là phản ứng nhất thời theo một lời kêu gọi nào đấy.

Không chỉ là xu hướng

Những năm qua, nguồn tài nguyên trên bờ vực cạn kiệt, hàng loạt ngành công nghiệp, lĩnh vực bị “kêu tên” vì gây ảnh hưởng nặng nề đến môi trường. Thời trang – ngành công nghiệp phát triển rực rỡ, đa dạng và tốc độ thay đổi chóng mặt, cũng không thoát khỏi việc bị lên án này. Trong một số nghiên cứu cho rằng, ngành công nghiệp thời trang được cho là có mức sử dụng và ô nhiễm nước ngọt cao nhất.

Nhiều lo ngại về sự trì trệ trong việc thay đổi để làm giảm việc khí hậu ngày càng nóng lên, các chuyên gia về thời trang bền vững cùng nhau nhìn nhận lại một số vấn đề mấu chốt cần phải có hướng giải quyết. Thứ nhất, ngành công nghiệp thời trang đang sản xuất quá nhiều. Thứ hai, ngành công nghiệp thời trang hiện tại với mong muốn chuyển hướng sang thời trang bền vững đã cải tiến việc sản xuất hiện có, khiến giá cả tăng ngoài tầm với của người tiêu dùng trung bình.

“Hầu hết các doanh nghiệp thời trang đang chỉ dừng lại ở mức đi tìm giải pháp cho hệ thống sản xuất hiện tại như giảm lượng khí carbon, năng lượng hạt nhân… thay vì tìm ra giải pháp hoàn toàn mới để hãm đà tiêu thụ năng lượng và các nguồn tài nguyên khác”, Phó giáo sư Timo Rissanen, Trường đại học Kỹ thuật Sydney và là thành viên sáng lập của Hiệp Hội các nhà nghiên cứu về các vấn đề trong ngành thời trang cho biết.

Điều này đặt ra cho ngành và sự trăn trở của các nhà thiết kế về xu hướng thời trang bền vững như một lời cam kết “lột xác” trở thành một ngành công nghiệp xanh và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, vấn đề chính là không có một giải pháp duy nhất nào giải quyết được tất cả các vấn đề đang tồn tại. “Đó là vấn đề về trách nhiệm và đạo đức, xoay quanh việc chúng ta nhìn nhận về bản chất của thời trang, cách thiết kế và đưa chúng ra thị trường”, nhà thiết kế người Anh – Christopher Raeburn nhận định.

Áo khoác được tận dụng làm lều cắm trại, lấy nguồn cảm hứng từ việc chứng kiến những bãi rác áo phao tại Hy Lạp của thương hiệu Adiff

Thời trang bền vững chính là bắt đầu từ khâu chọn vật liệu, phương pháp thiết kế, tái sử dụng các vật liệu cho đến việc chúng ta mua sắm có chọn lọc, sử dụng, bảo quản và xử lý ra sao. Theo nghiên cứu của Henninger và Fletcher, thời trang bền vững bao gồm việc sử dụng nguyên vật liệu organic, thân thiện với môi trường; điều kiện làm việc công bằng; và mô hình kinh doanh bền vững, có thể truy xuất nguồn gốc.

Theo bà Orsola De Castro, đồng sáng lập của Fashion Revolution, chúng ta xem thời trang bền vững như một xu hướng là vì chúng ta chỉ nhận thấy nó như một tình trạng nhất thời: “Chúng ta cần làm thời trang một cách thông minh hơn. Đây là vấn đ về sự sống còn và tồn tại của loài người”.

Tác giả Angela Luna, thành viên sáng lập hãng thời trang Adiff lại cho rằng: “Trong một thời gian dài, rất nhiều thương hiệu thời trang đã tiếp cận thời trang bền vững như là một ý tưởng trừu tượng và xa vời, khiến phần lớn đối tượng tiêu dùng không thể với tới được. Mục đích của chúng tôi là tìm cách để ‘dân chủ hoá’ thời trang bền vững”.

Một khía cạnh khác của thời trang bền vững là cách thời trang ứng phó qua thời gian về vấn đề sắc tộc. Thời trang hiện đã tôn vinh sự khác biệt về tôn giáo, màu da, kích cỡ… hay chưa, hay chỉ đơn thuần là thảo luận về chúng? Theo ông Al Saad, những thay đổi này là một phần không thể tách rời trong bức tranh tổng thể của ngành thời trang để đạt được sự bền vững thực sự.

Không có nguyên vật liệu thừa!

Thương hiệu Adiff được ra đời trên nền tảng sử dụng những nguyên vật liệu thừa như là vật liệu chính, thay vì bỏ thành rác trong khi nguyên liệu mới tiếp tục được sản xuất. Họ đã hợp tác với một số thương hiệu thời trang khác bằng cách tái sử dụng hàng tồn kho để tạo ra sản phẩm mới và sẽ quảng bá rộng rãi vào dịp cuối năm nay. Cùng với bà Angela Luna, ông Loulwa Al Saad (thành viên sáng lập hãng thời trang Adiff) đặt bài toán xử lý nguyên liệu thừa cho các thương hiệu thời trang: “Xin đừng phí phạm, không có nguyên vật liệu nào là thừa!”.

Một thiết kế của Orsola với chất liệu từ những mẩu vải thừa

Trong khi đó, bà Céline Semaan, CEO của Quỹ The Slow Factory cho rằng, “các thương hiệu không thể dùng tiền để mua mác thời trang bền vững. Ý tưởng cho rằng chúng ta có thể mua một thế giới tốt đẹp hơn là nguyên nhân dẫn đến tình trạng khó khăn này. Thời trang bền vững là một sự thay đổi về văn hoá tiêu dùng, chứ không phải là khả năng mua một cái áo len giá 600USD được dệt từ nguyên liệu organic. Bà cũng định nghĩa lại khái niệm về hàng hóa xa xỉ bao gồm việc tôn trọng quyền con người và trái đất chúng ta đang sống.

“Các tập đoàn thời trang nhanh (fast fashion) đang tiếp tục tăng trưởng, mở rộng và chi tiền cho những chiến dịch thời trang bền vững. Điều này không có nghĩa là họ giảm năng suất sản xuất hoặc tìm kiếm những sáng kiến mới để không làm hại môi trường. Trên thực tế điều họ làm là tăng việc sản xuất sợi bông organic và các chương trình ‘đổi mới lấy cũ’, đồng nghĩa với việc tiếp tục khuyến khích việc tăng công suất sản xuất và tiêu thụ”, vị CEO giải thích thêm.

Thay đổi mối quan hệ với người tiêu dùng

Trong những năm tháng sắp tới, các thương hiệu thời trang không chỉ tập trung vào việc tái sử dụng nguyên vật liệu, mà còn nên điều chỉnh toàn bộ mô hình kinh doanh. Chẳng hạn như có các thương hiệu quan tâm đến khách hàng ngay cả sau khi họ mua hàng và việc các thương hiệu nhìn xa hơn và nhận trách nhiệm về việc “hậu sử dụng” khi người tiêu dùng không sử dụng sản phẩm đó nữa.

Một chiếc váy được thiết kế bởi những mảnh vải vụn của NTK Trần Hùng

Bà Orsola cho rằng, thời trang là ngành nhiều tiềm năng, bởi vì nó hầu như ảnh hưởng và có liên quan đến tất cả các lĩnh vực khác từ nông nghiệp đến truyền thông. Và chúng ta có thể thấy những bước đi đầu tiên đến từ chính phủ các nước. Chính phủ Anh đã tiến hành cuộc điều tra về ảnh hưởng của ngành công nghiệp thời trang. Pháp ban hành bộ luật nghiêm cấm các nhãn hàng đốt hàng tồn kho, thay vào đó là tặng lại cho bên thứ ba. Chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận rằng đây là trách nhiệm của chính phủ, của các nhãn hàng tiên phong trong vấn đề về thời trang bền vững và của cả những người tiêu dùng trong hành vi mua sắm. Chúng ta cần tìm ra cách thật sự hiệu quả, chủ động thay đổi và duy trì nó suốt phần còn lại của cuộc đời.

Bên cạnh đó, chúng ta cần phải xem lại một vài nguyên tắc cơ bản nhất về cách thế giới hiện tại đang vận hành, bao gồm cả những quan điểm kinh tế đang thịnh hành. Những quan điểm này có thể đúng trong thế kỷ 20, nhưng chắc chắn đã kìm hãm sự sáng tạo của chúng ta. Trong thời trang, hy vọng sẽ thấy nhiều mô hình kinh doanh hơn để “đa dạng hóa các mô hình bán lẻ đương thời”. Điều này có thể là những mô hình không lợi nhuận; người làm thuê có cổ phần, hoặc mô hình dựa vào việc thuê hay bán lại, hoặc hoán đổi sản phẩm.

Không có ‘nền kinh tế tuần hoàn’ nào hay kỹ thuật tân tiến nào có thể duy trì được công suất của ngành thời trang hiện tại mà không hủy hoại trái đất. Những năm kế tiếp, có thể là một thập kỷ nữa hoặc ngắn hơn, sẽ quyết định thương hiệu thời trang nào sẽ trụ được trong thế giới mới này khi ngành công nghiệp thời trang sẽ sản xuất ít hơn và người tiêu dùng mua sắm ít hơn một cách đáng kể”, Phó giáo sư Timo Rissanen nhận định.

COVID-19 bùng phát đã ảnh hưởng tiêu cực tới nền kinh tế nói chung nhưng riêng thời trang gần 2 năm qua lại có những chuyển biến ấn tượng. Mặc dù dịch bệnh đã khiến toàn bộ ngành công nghiệp này phải ngừng hoạt động với việc các tuần lễ thời trang tập trung đông khán giả phải hủy bỏ, hàng loạt cửa hàng đóng cửa, hàng tồn kho không ngừng tăng… nhưng nhờ đó nhiều thương hiệu thời trang đã cơ cấu lại toàn diện hơn và bền vững hơn. Hàng loạt bộ sưu tập được giới thiệu tới công chúng theo hình thức mới mẻ cùng các sản phẩm thân thiện môi trường ra đời, những chiếc khẩu trang độc lạ chưa từng thấy, các tuần lễ thời trang vẫn diễn ra đầy sôi động trên “cõi mạng”.

Đại dịch COVID-19 đã thành cơ hội để các chương trình diễn thời trang trải qua cuộc “đại tu.” Lúc này, các thương hiệu xa xỉ quay sang thử nghiệm với nền tảng kỹ thuật số và cho phép người xem tương tác trực tuyến với nhà thiết kế. Khi đối diện với lượng rác thải từ việc tiêu thụ tài nguyên của mình, con người bắt đầu quan tâm và có ý thức hơn việc trở thành những người tiêu dùng tốt và văn minh hơn.

Pharrell Williams để cho ra BST Raw the Oceans

Tại thị trường Việt Nam

Theo một nghiên cứu của Phó giáo sư Rajkishore Nayak, Trường ĐH RMIT Việt Nam về đề tài này tại Việt Nam năm 2018, các doanh nghiệp thời trang tại Việt Nam cũng có cùng cách hiểu về định nghĩa thời trang bền vững như trên. Họ cố gắng dùng những nguyên liệu organic, thân thiện với môi trường trong sản xuất. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nghiên cứu này thì dùng da nhân tạo và các mô hình không gây ô nhiễm để giảm thiểu tác hại đến môi trường. Các doanh nghiệp lớn thì dùng các thiết bị tiên tiến và tái sử dụng nguyên vật liệu để giảm lượng carbon. Tuy nhiên, các doanh nghiệp trên cũng cho rằng người tiêu dùng không chú ý lắm đến vấn đề này nên gây cản trở đến những nỗ lực phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp cũng ý thức việc bảo vệ quyền lợi cho người lao động như trả mức lương tối thiểu như quy định, chi trả lương ngoài giờ, có chế độ đặc biệt với công nhân nữ trong thời kỳ thai sản, cải tiến an toàn lao động, nâng cao tay nghề cho công nhân, cải thiện vấn đề bình đẳng giới tính và đóng góp cho cộng đồng địa phương.

Ngoài ra, các yếu tố về khả năng tài chính, tỷ suất lợi nhuận, công nghệ sản xuất, cách tư duy và sự sẵn sàng với thời trang bền vững dẫn đến sự khác biệt giữa các loại hình doanh nghiệp về vấn đề này. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường phải đối mặt với những hạn chế về tài chính nên không có nhiều lựa chọn về nguyên vật liệu organic cũng như máy móc tân tiến và nhân sự để theo đuổi mục tiêu thời trang bền vững.

Cũng theo một nghiên cứu của Nguyễn Linh Hoàng và Nguyễn Hoa Phương (2020), Gen Z (sinh từ năm 1995 trở lại) đang chiếm 30% tổng dân số cả nước và cũng có xu hướng tìm kiếm những thương hiệu thời trang có cam kết về vấn đề xã hội. Như vậy việc các doanh nghiệp tạo dựng thương hiệu thời trang của mình theo hướng bền vững là điều cần thiết. Vì ngay bây giờ hoặc trong tương lai gần, yếu tố “thời trang bền vững” đang và sẽ là điều tất yếu.

Như vậy, trong thời kì mà sự ô nhiễm và thừa thãi từ ngành thời trang đang trở thành vấn đề đáng ngại thì việc bảo quản tủ quần áo của mình trở nên hết sức cần thiết, và việc tái sử dựng nó ít nhất một hay năm nữa là một thay đổi nhỏ mà tất cả chúng ta đều có thể thử làm.

Thụy Quân

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết liên quan