Về Đất Mũi ghé thăm làng những nghề truyền thống trăm tuổi

16:13 | 10/09/2021
Đất Mũi Cà Mau nơi được ví là “đất biết nở, rừng biết đi và biển sinh sôi” với dải đất nhô ra biển theo hình mũi thuyền, du khách có thể đắm chìm trong không gian trong xanh của những cánh rừng đước bạt ngàn. 

Với sự giàu có của biển cả, qua hàng trăm năm, người dân nơi đây cũng chú trọng phát triển kinh tế, xã hội bằng những làng nghề truyền thống phù hợp với vị trí địa lý, khí hậu và thổ nhưỡng… Cùng khám phá một số làng nghề trăm tuổi nơi Đất Mũi yên bình này nhé.

Nghề dệt chiếu

“Chiếu Cà Mau nhuộm màu tươi thắm

Công anh cực lắm mưa nắng dãi dầu

Chiếu này tôi chẳng bán đâu

Tìm em không gặp tôi gối đầu mỗi đêm…”

Câu ca trong bài vọng cổ “Tình anh bán chiếu” của soạn giả Viễn Châu đã đi vào lòng người, của biết bao thế hệ con người vùng sông nước miền Tây. Chiếu Cà Mau từ lâu đã nổi tiếng khắp “Nam Kỳ Lục Tỉnh” và cả vùng đất Sài Gòn tráng lệ, phồn hoa. Nói đến nghề dệt chiếu truyền thống ở Cà Mau, phải kể đến chiếu Tân Duyệt, huyện Đầm Dơi; chiếu Tân Lộc, huyện Thới Bình; chiếu Tân Thành, thành phố Cà Mau.

Nguyên liệu để dệt ra những đôi chiếu bền, đẹp bao gồm lác (cói), bố (đay), phẩm màu. Thông thường từ tháng 5 đến tháng 10 âm lịch, khi cây lác đã trổ bông và cao hơn đầu người thì được cắt về, chẻ nhỏ, phơi khô. Nếu dệt chiếu lẫy (chiếu hoa, chiếu bông) thì từ những cọng lác đã phơi khô phải được nhuộm 3 màu cơ bản: đỏ, xanh, vàng và trắng là màu tự nhiên. Để dệt ra những đôi chiếu đẹp, bền, chắc, đáp ứng nhu cầu khách hàng, người thợ cần có kinh nghiệm và khéo tay. Đối với chiếu lẫy chữ, lẫy bông, hoa văn… là khó dệt nhất. Khi lẫy, người thợ phải dùng các ngón tay để nhận trân rồi mới chuồi từng cọng lác vào để cho chiếu nổi hoa, chữ, hoa văn theo ý muốn. Thợ dệt chiếu lẫy giỏi nghề không cần nhìn mũi chuồi. Nếu khi dệt bị lỗi 1 hoặc 2 cọng lác, người dệt phải tháo ra để đảm bảo sản phẩm tinh tế và đẹp mắt.

Đến với làng nghề dệt chiếu Tân Duyệt, Tân Lộc, Tân Thành những ngày vào vụ, nhiều người sẽ rất thích thú với hình ảnh nhuộm lác, phơi lác, với màu sắc rực rỡ đỏ, xanh, vàng, trắng. Trước đây, nghề dệt chiếu ở các làng nghề như Tân Duyệt, Tân Lộc, Tân Thành là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình. Tuy nhiên, nghề dệt chiếu hiện nay chỉ còn là nghề phụ của chị em phụ nữ lúc nông nhàn, hiệu quả kinh tế không cao như trước kia, chủ yếu các chị làm để duy trì và bảo tồn nghề dệt chiếu vốn có truyền thống từ lâu đời.

Nghề ép chuối khô

Làng nghề truyền thống ép chuối khô chủ yếu tập trung ở 2 xã Trần Hợi và Khánh Hưng, huyện Trần Văn Thời. Đây là những địa phương có nghề trồng chuối và là nguồn chuối nguyên liệu lớn nhất của tỉnh Cà Mau. Không ai xác định được nghề ép chuối khô bắt đầu từ khi nào. Có người nói hơn 60 năm, nhưng cũng có người nói đến khoảng 100 năm. Trải qua những thăng trầm, biến đổi, nhiều thế hệ gia đình nơi đây vẫn tiếp tục duy trì và phát triển làng nghề truyền thống.

Để miếng chuối khô, ngon, dẻo, dai phải chọn cho được loại chuối xiêm thật già, chín đều. Chuối càng chín càng cho nhiều mật. Những trái chuối xiêm chín sau khi đã được phơi rỏ mật, héo sơ bên ngoài được cho vào khuôn ép mỏng rồi mang xếp lên vỉ, phơi trong 2 ngày nắng tốt, hoặc đến khi ngả sang màu vàng sậm, tươm mật ngọt dẻo. Chuối ép khô không chỉ góp phần làm phong phú các món ăn đặc sản Cà Mau để du khách thưởng thức mua về làm quà sau khi kết thúc chuyến du lịch Cà Mau.

Thời gian bà con ép chuối khô kéo dài đến hết mùa nắng, nhưng tập trung nhất từ tháng 10 đến tháng 12 âm lịch, đặc biệt là những ngày giáp Tết. Những ngày cận Tết, tham quan làng nghề ép chuối khô, du khách sẽ bắt gặp cảnh tượng trên sông, các ghe thuyền chở chuối tươi cung cấp cho làng nghề, ghe thu mua các mặt hàng thành phẩm nườm nượp nối đuôi nhau. Đường làng, trước nhà dân… trải đầy những vỉ chuối phơi dưới nắng vàng, hương thơm ngọt lan tỏa khắp vùng quê.

Nghề đan lưới

Đan (vá) lưới là nghề truyền thống, là một trong những dịch vụ hậu cần nghề cá vốn có gắn bó từ lâu đời với ngư dân miền biển ở Cà Mau nhất là ở các làng biển như Sông Đốc, Đá Bạc (huyện Trần Văn Thời); Khánh Hội, Hương Mai (huyện U Minh), Cái Đôi Vàm (huyện Phú Tân); Rạch Tàu, Rạch Gốc, Bồ Đề (huyện Ngọc Hiển).

Thông thường sau mỗi chuyến ra khơi, bộ lưới đánh bắt cá sẽ được các chủ phương tiện thay đổi bộ khác. Bộ lưới vừa đánh cá từ ngoài biển về sẽ được thợ đan lưới kiểm tra vá lại những nơi bị rách, hư hỏng. Ngoài vá lưới, người thợ còn đâu ráp (nối) các mành lưới thành một tấm lưới thành phẩm. Một tấm lưới đánh bắt cá trên biển có dạo dài từ 130 đến 150m, chiều dài trên 800m. Khi đâu ráp xong phần lưới, người thợ tiến hành đâu, tóm phao, xỏ khoen, kẹp chì. Đây là khâu rất quan trọng vì nó quyết định cho dàn lưới có độ nổi, độ chìm và độ căng vừa phải khi thả xuống biển. Còn xỏ khoen phải cùng chiều để khi kéo lưới lên không bị vướng, bị kẹt dây. Công việc ráp lưới đòi hỏi người thợ phải có tay nghề, kinh nghiệm, kỹ thuật và quan trọng nhất là lưới phải có độ chùng, độ giãn, mềm mại để khi cá vào vòng vây không quậy, không phá lưới thoát ra ngoài.

Nghề đan lưới diễn ra quanh năm và cao điểm là vào những con nước khi tàu cập bến. Tuy công việc khá nhẹ nhàng nhưng đòi hỏi người thợ phải cần cù, chịu khó, khéo tay. Phần lớn những người thợ đan lưới ở Cà Mau là phụ nữ, một số ít “thợ chính” là nam giới để thực hiện các công đoạn khó khăn, nặng nhọc và đòi hỏi tay nghề, kỹ thuật cao. Hiện nay, phần lớn tại các làng biển trong tỉnh Cà Mau đều có thành lập câu lạc bộ hoặc tổ phụ nữ đan, ráp và vá lưới. Qua đó, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho lao động và tạo ra các sản phẩm, cung ứng ngư cụ, dịch vụ hậu cần nghề cá ở địa phương.

Nghề rèn

Từ thời đi khẩn hoang, mở đất, nghề rèn đã xuất hiện trên vùng đất Cà Mau. Nghề rèn đã sản xuất, chế tác ra nhiều công cụ khai phá đất hoang, trồng trọt, chăn nuôi cũng như các loại vũ khí, công cụ để chống lại thú dữ, trộm cướp và đánh giặc ngoại xâm… Nghề rèn có tiếng nhất ở Cà Mau là Tân Lộc (huyện Thới Bình), Vàm Đình (huyện Cái Nước), huyện Đầm Dơi, Trần Văn Thời và thành phố Cà Mau. Nghề rèn là một trong những nghề nặng nhọc, vất vả, công phu và phải qua nhiều công đoạn: chọn lựa nguyên vật liệu, chuẩn bị nhiên liệu, thổi bể khí, cặp sắt tôi, quai búa đập. Khi sản phẩm hình thành phải làm chuôi, vô khâu, tra cán, mài, gọt, giũa. Sản phẩm của nghề rèn ở Cà Mau chủ yếu là công cụ phục vụ lao động sản xuất và đời sống của người dân như: dao, mác, búa, dá, phản, cù nèo, liềm, hái, chỉa, cày, bừa…

Trước đây, thợ rèn thường dùng 2 ống tre lớn, rỗng ruột, dựng đứng và có 1 người dùng tay thụt van lên xuống liên tục để thổi ô xy vào lò cho than bùng cháy. Về sau, nhiều lò rèn cải tiến bể hơi quay, bể hơi điện để sản xuất nên cũng hạn chế nhân công lao động. Do nghề rèn là một trong những nghề nặng nhọc, độc hại và nhất là các sản phẩm làm ra không đủ sức canh tranh với các sản phẩm cơ khí công nghiệp nên nhiều người thợ rèn ở Cà Mau đã bỏ nghề hoặc chuyển đổi sang nghề khác. Do đó, nghề rèn ở Cà Mau cũng đang bị mai một dần./.

Thiên Hương

Bình chọn bài viết:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết liên quan